یکی از منابع علوم ائمه (علیهم السلام)، کتابی است تحت عنوان «جفر علی (ع)». امّا این کتاب دارای چه محتوایی است و چگونه به دست امیرالمؤمنین رسیده است؟

جایگاه جفر نزد اهل بیت(ع)
امام صادق(ع) فرمودند: «در خانه ی ما مجموعه‌ای وجود دارد كه با وجود آن، ما اهل بیت به احدی از انسان‌ها احتیاج نداریم. این مردم جهان هستند كه به شدّت به ما اهل بیت، به خاطر آن مجموعه نیاز جدّی دارند و در بین آن مجموعه كتابی است با املای شخص رسول خدا(ص) و دست خطّ شریف علی(ع) كه شامل صحیفه ‌ای است كه تمام حلال و حرام در آن بیان گردیده است. مسائل را طوری روشن كرده است كه شما اصحاب وارد منزل ما می‌شوید، بدون اینكه بدانید كه ما اهل بیت می‌دانیم شما به كدام دستور آن عمل كرده‌اید و به كدام دستور عمل نكرده‌اید!» (1)

امام صادق(ع) در روایت دیگری فرمود: «اگر نبود اینكه قبلاً مطالب و مسائلی را لو دادید كتابی به شما می‌دادیم كه با وجود آن و به بركت آن تا روز قیام امام عصر (ع) به احدی نیاز پیدا نمی‌كردید كه مسئله را از او بپرسید.» (2)

جفر چیست؟
جفر در لغت یعنی «پوست قوچ وحشی» و در واقع کتابی است که رسول خدا (صلوات الله علیه و آله) آن را قرائت کرده و امیرالمؤمنین علی (علیه السلام) آن را نوشته است. این کتاب از امام اول به امام بعدی منتقل شده و در حال حاضر نزد حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه) است.

امام صادق(ع) خطاب به اصحاب خود فرمودند: «ای وای به حالتان كه نمی‌دانید جفر چیست؟ آن از نظر بزرگی و كوچكی، یك پوست متوسط است كه مربوط به یك قوچ (وحشی) است. تمام آن پر از املای رسول خدا(ص) از زبان خودش و بدون واسطه و دست‌خطّ علی (ع) است. هیچ حادثه‌ای یا شیئی در جهان نیست كه حكم آن در آنجا ذكر نشده باشد. حتّی دیه ی یك خراش كوچك.» (3)

جفر، دستور العمل حكومتی
امام باقر (ع) با دست شریف خود به یك خانه ی بزرگ اشاره فرمود. سپس خطاب به اصحاب خود فرمود: «بدانید در این خانه یك صحیفه‌ای است به صورت طومار به طول هفتاد ذراع (هر ذراع برابر 45 سانتی متر است) تمام مطالب آن با خطّ علی (ع) و املای رسول خدا (ص) بوده، در صورت تشكیل حكومت به امامت یكی از ما (یعنی یكی از ائمه) فقط مطابق دستورات و احكام آن صحیفه عمل خواهیم كرد و كوچکترین تخطّی از آن صحیفه نخواهیم كرد.» (4)

محتوای هر یك از كتب موجود در جفر
جفر شامل 104 کتاب مختلف است. ابوبصیر در روایتی بیان می کند:

خدمت امام صادق(ع) رسیدم. عرض كردم: فدایت شوم مطلبی را می‌خواهم از حضرت‌عالی بپرسم، امّا می‌ترسم كسی در این خانه صدای مرا بشنود، چون مطلب بسیار سرّی است. امام با دست شریف خود پرده ی در یكی از اتاق‌ها را بالا زد و فرمود: «نه مشكلی نیست، بفرمایید.» عرض كردم: شیعه‌ها نقل می‌كنند رسول خدا (ص) هزار باب (هزار فصل) علم به علی(ع) یاد داده كه هر كدام از آن بابها دارای یك هزار باب دیگر است.

امام صادق(ع) فرمود: «ای ابومحمّد به خدا، كاملاً درست است و به خدا قسم، اصل ریشه ی علوم و علم مخصوص اهل بیت (ع) همین است.»

سپس امام دقایقی سكوت كرد و سر به پایین انداخت. بعد فرمود: «آن علم است، امّا نه علمی كه بین مردم متداول است.» سپس اضافه فرمود: «ای ابامحمّد! «جامعه» پیش ما است. اصلاً اهل سنّت نمی‌دانند جامعه یعنی چه؟» من عرض كردم: آقا، آخر من هم نمی‌دانم جامعه یعنی چه؟! فرمود: «جامعه یك صحیفه‌ای است كه به شكل طومار پیچیده شده كه 79 ذراع طول دارد. البتّه مطابق طول ذراع رسول خدا(ص) و املای شفاهی از زبان خود رسول خدا(ص) است. این كتاب توسط علی(ع) نوشته شده و شامل تمام احكام حلال و حرام است، حتّی دیه ی خراش بسیار كوچك.» سپس امام فرمودند: «اجازه می‌دهی دقیقاً بگویم كوچك‌ترین خراش چیست؟» عرض كردم: من در خدمت شما هستم. امام با دست مبارك خود به من ضربه ی کوچکی، سپس فرمود: «دیه ی این هم در آن صحیفه آمده است.» در حالی كه احساس كردم امام ناراحت است، عرض كردم: این از مقوله ی علم است؟ فرمود: «البتّه علم است امّا نه علم معهود و متعارف بین مردم.» سپس امام مدّتی حرف نزد. بعد خودش اضافه فرمود: «البتّه جفر هم پیش ما است، ولی اهل سنّت از كجا می‌دانند جفر چیست؟ آیا پوست گوسفند است یا پوست شتر!» عرض كردم جفر چیست؟ فرمود: «یك پوست یا ظرف پوستی قرمز (سفید) رنگی است كه تمام علوم انبیا و اوصیا در آن نگهداری می‌شود.» عرض كردم: پس این را می‌گویند علم؟ فرمود: «به خدا این از مقوله ی علم است امّا نه آن علمی كه مدّ نظر عرف است.» (5)

جفر، سند حقّانیت امامت و خلافت اهل بیت(ع)
امام حسن مجتبی(ع) در ضمن یكی از استدلال‌ها و مناظراتی كه با معاویه داشتند، فرمودند: «امّا معاویه! قضیه از این قرار است كه در اسلام احكام و مسائل گوناگونی وجود دارد كه حقیقتاً امّت اسلامی در بخش قابل ملاحظه‌ای از آن مسائل و احكام، كوچك‌ترین اختلافی ندارد. مانند: شهادت به لا إله إلّا الله و محمّداً رسول الله و اینكه نماز در پنج وقت یومیه واجب است و اینكه زكات واجب است، روزه ی ماه رمضان و حج بیت الله الحرام واجب است و امثال اینها كه بسیار زیاد است و همچنین تمام امّت اتّحاد و اتّفاق نظر دارند بر حرام بودن كارهایی مانند دزدی، دروغ گفتن، قطع رحم و احكام محرّم زیادی كه قابل شمارش نیست. بنابراین در این قبیل مسائل بین امّت اسلامی اختلافی نیست. مشكل جای دیگر است. [رسول خدا(ص)] بارها و بارها فرمودند: «اسلام روی پنج پایه قرار دارد: نماز، زكات، روزه، حج و ولایت و چهار پایه از آن روی یك پایه ی اساسی قرار دارد.»

«امّت در چهار پایه ی اوّل مشكل ندارد امّا مشكل در پایه ی پنجم است، چون تمام احكام عمده ی اسلامی روی پایه ی ولایت آن احكام و مسائل قرار دارد. وقتی پایه ی اساسی را خراب كنی پایه‌ ها و احكام دیگر نیز دچار تخریب می‌شود. امّت درباره ی سنّتهایی كه از جمله ی آنها ولایت است، اختلاف كردند، یكدیگر را كشتند، تقسیم به فرقه‌های متعدّد شدند. یكدیگر را لعن كردند، همه و همه سر ولایت بود (كه عنصر پایه‌ای 4 پایه ی دیگر بود) و مسلّماً آن كسی لایق ولایت و رهبری امّت است كه تابع كتاب خدا و سنّت رسول خدا(ص) باشد و اگر امّت به آن چهارم پایه ی اوّل كه مورد اتّفاق امّت است، عمل می‌كردند و مشكل ولایت و رهبری را به اهل آن واگذار می‌كردند، مسئله حل می‌شد و آن كسی خوشبخت گردید كه خدا به او توفیق درك این معنا را داد كه فهمید امامان واقعی چه كسانی هستند و معدن علم كجاست.] رسول خدا(ص) حقیقتاً حقّ مطلب را ادا كردند آنجا كه فرمودند: «خدا رحمت كند كسی را كه حق را تشخیص دهد و پس از فهم حقیقت یا حرف بزند كه غنیمتی است یا سكوت كند كه سلامتی است.»

امّا معاویه! ما اهل بیت یك منطق روشن داریم؛ ما می‌گوییم: امامان از خانواده ی ما هستند و خلافت اسلام شایسته ی احدی جز اهل بیت نیست. این مطلب هم در قرآن آمده، هم در سنّت رسول خدا(ص)، و قطعاً «علم» هم در خانه ی ما است و ما فقط شایسته ی چنان علمی هستیم و علم یك مجموعه ی كاملی است كه با تمام فروعاتش پیش ما است.

هیچ حادثه‌ای تا روز قیامت در جهان اتفاق نمی‌افتد، مگر اینكه با تمام فروعاتش پیش ما است. هیچ حادثه‌ای تا روز قیامت در جهان اتّفاق نمی‌افتد مگر اینكه با تمام جزئیاتش پیش ما به صورت مكتوب و مدوّن موجود است، آن هم با املای مستقیم رسول خدا(ص) و دست خطّ شریف علی(ع).» (6)

 

پی‌نوشت‌ها:
1. اصول كافی، ج 1، ص 241.
2. بحارالانوار، ج 2، ص 213.
3. بحارالانوار، ج 26، ص 46، ح 83.
4. بحارالانوار، ج 26، ص 23، ح 12.
5. همان، ص 39، ح 70.
6. همان، ج 44، ص 97.

موسوی زنجانی، سید حسین، ماهنامه موعود شماره 112؛ با تلخیص


مطالب سابق:
1. امام شناسی: چرایی؟
امام شناسی: علم

نظر	افزدون جدید جستجو

نوشتن نظر
نام:
Email:	do not notifynotify
Website:
عنوان
Please input the anti-spam code that you can read in the image.

Copyright (C) 2007 Alain Georgette / Copyright (C) 2006 Frantisek Hliva. All rights reserved.